Hướng dẫn chọn cáp PCCC cho hệ thống: Checklist 7 bước

Chọn cáp PCCC không đơn giản là lấy một loại cáp màu đỏ hoặc màu cam rồi chọn tiết diện theo kinh nghiệm. Với các mạch phục vụ báo cháy, chữa cháy, hút khói, chiếu sáng sự cố hoặc các tải an toàn khác, nhà thầu cần đồng thời xác định đúng chức năng của hệ thống, thời gian cần duy trì mạch, điện áp, dòng tải, tiết diện, tiêu chuẩn thử nghiệm và bộ hồ sơ đi kèm.

Nếu chọn sai ngay từ giai đoạn vật tư, vấn đề có thể chỉ xuất hiện khi trình duyệt hồ sơ, nghiệm thu hoặc kiểm tra khả năng duy trì hoạt động của hệ thống. Checklist dưới đây tập trung vào 7 bước thực dụng để đội kỹ thuật có thể sử dụng trước khi lập BOQ, đặt hàng và triển khai thi công.

Vì sao chọn cáp PCCC không thể chỉ nhìn vào tiết diện

Thử nghiệm trong điều kiện cháy giúp đánh giá khả năng duy trì mạch của cáp PCCC.

Một cáp có tiết diện đủ lớn chưa chắc đã phù hợp với hệ thống PCCC. Ngược lại, một sản phẩm được quảng cáo là cáp chống cháy cũng chưa chắc đáp ứng đúng điều kiện thử nghiệm hoặc thời gian duy trì mạch mà hồ sơ thiết kế yêu cầu.

QCVN 06:2022/BXD có các yêu cầu riêng đối với nguồn điện và cáp cấp cho hệ thống bảo vệ chống cháy trong những nhóm công trình thuộc phạm vi áp dụng của từng điều khoản. Trong một số trường hợp cụ thể, cáp cấp điện cho hệ thống bảo vệ chống cháy phải có khả năng chịu lửa trong khoảng thời gian nhất định.

Nhà thầu không nên tự động lấy một con số như 90 phút, 120 phút hay 180 phút để áp dụng cho mọi công trình. Thời gian yêu cầu phải được xác định từ thiết kế, quy chuẩn và hồ sơ kỹ thuật của dự án.

Cáp chống cháy khác cáp chậm cháy như thế nào?

Cáp chậm cháy tập trung vào khả năng hạn chế ngọn lửa lan truyền dọc theo tuyến cáp. Nhóm tiêu chuẩn IEC 60332 thường được sử dụng để đánh giá đặc tính này.

Cáp chống cháy hoặc cáp duy trì mạch được thiết kế để mạch điện vẫn có thể hoạt động trong một khoảng thời gian nhất định khi chịu tác động của lửa. IEC 60331 là một trong những nhóm tiêu chuẩn thường được sử dụng để thử khả năng duy trì tính toàn vẹn của mạch điện trong điều kiện cháy.

LSZH lại là đặc tính liên quan đến lượng khói thấp và không chứa halogen. Một cáp LSZH chưa chắc là cáp chống cháy và cũng chưa chắc có khả năng duy trì mạch khi xảy ra hỏa hoạn.

Vì vậy, khi chọn cáp PCCC, nhà thầu cần phân biệt rõ ba yếu tố:

Khả năng duy trì mạch khi cháy
Khả năng hạn chế cháy lan
Khả năng giảm khói và khí halogen

Bốn thông tin phải có trước khi chọn cáp

Trước khi lựa chọn mã cáp cụ thể, nhà thầu nên xác định đủ bốn nhóm thông tin sau:

Hệ thống hoặc thiết bị mà tuyến cáp phục vụ
Yêu cầu duy trì hoạt động khi xảy ra cháy
Dòng điện, điện áp, chiều dài tuyến và điều kiện lắp đặt
Tiêu chuẩn, chứng nhận và hồ sơ kỹ thuật mà dự án yêu cầu

Nếu chưa có đủ các thông tin này, việc chốt mã cáp hoặc tiết diện thường là quá sớm.

Checklist 7 bước chọn cáp PCCC cho nhà thầu

Cấu tạo cáp PCCC có thể gồm ruột đồng, lớp mica chịu nhiệt, màn chắn và vỏ LSZH.

Bạn đang cần chọn cáp PCCC cho dự án nhưng chưa chắc về tiết diện, tiêu chuẩn hoặc thời gian duy trì mạch? KAVIX hỗ trợ tư vấn theo thông số thực tế của hệ thống, giúp nhà thầu lựa chọn loại cáp phù hợp ngay từ giai đoạn chuẩn bị vật tư.

Bước 1: Xác định đúng hệ thống và tải cần cấp điện

Đây là bước đầu tiên nhưng cũng là bước dễ bị bỏ qua.

Cáp cho vòng lặp báo cháy không thể lựa chọn giống cáp cấp nguồn cho bơm chữa cháy hoặc động cơ quạt hút khói.

Nhà thầu cần xác định rõ tuyến cáp thuộc nhóm nào, chẳng hạn: Hệ thống báo cháy, Chuông, còi và đèn báo cháy, Điều khiển damper, Bơm chữa cháy, Quạt hút khói, Quạt tăng áp cầu thang, Chiếu sáng sự cố, Thiết bị hỗ trợ thoát nạn

Tiếp theo, cần xác định tuyến cáp đang thực hiện chức năng truyền tín hiệu, điều khiển hay cấp nguồn động lực.

Thông tin này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến số lõi, điện áp, khả năng chống nhiễu và tiết diện của cáp.

Bước 2: Xác định thời gian duy trì mạch khi có cháy

Không nên bắt đầu bằng câu hỏi nên mua cáp chịu được bao nhiêu phút.

Câu hỏi đúng hơn là:

Hệ thống này cần tiếp tục hoạt động trong bao lâu khi xảy ra cháy?

Thời gian duy trì mạch phải được lấy từ: Hồ sơ thiết kế, yêu cầu kỹ thuật của dự án, quy chuẩn áp dụng, tiêu chuẩn được viện dẫn trong hồ sơ

Sau đó, nhà thầu mới đối chiếu với kết quả thử nghiệm của đúng loại cáp dự kiến sử dụng.

Ví dụ, IEC 60331 là nhóm tiêu chuẩn đánh giá khả năng duy trì tính toàn vẹn của mạch điện khi chịu tác động của lửa.

Điều quan trọng không chỉ là nhìn vào số phút được quảng cáo, mà phải kiểm tra thêm: Tiêu chuẩn thử nghiệm, phiên bản tiêu chuẩn, nhiệt độ thử, điều kiện tác động cơ học, phạm vi sản phẩm được thử nghiệm

Bước 3: Chọn đúng cấp tính năng chống cháy

Khi đọc catalogue cáp PCCC, nhà thầu nên tách rõ ít nhất ba nhóm yêu cầu.

Khả năng duy trì mạch khi cháy

Có thể liên quan đến các tiêu chuẩn như: IEC 60331, EN 50200, BS 6387

Tiêu chuẩn cụ thể phụ thuộc vào yêu cầu của từng dự án.

Khả năng hạn chế cháy lan

Thường liên quan đến tiêu chuẩn IEC 60332.

Khói và khí halogen

Nếu công trình yêu cầu cáp LSZH, có thể cần kiểm tra thêm các tiêu chuẩn liên quan đến mật độ khói và khí halogen như IEC 61034 hoặc IEC 60754.

Nhiều loại cáp chống cháy trên thị trường có cấu tạo gồm:

Ruột dẫn đồng
Băng mica
Lớp cách điện XLPE
Vỏ FR-PVC hoặc LSZH

Tuy nhiên, hai loại cáp có cấu tạo tương tự chưa chắc có khả năng chống cháy giống nhau.

Nhà thầu vẫn cần kiểm tra đúng test report của sản phẩm.

Bước 4: Xác định điện áp, số lõi và yêu cầu chống nhiễu

Với tuyến nguồn động lực, cần xác định: Điện áp hệ thống, số pha, dây trung tính, dây bảo vệ, số lõi cần sử dụng

Với cáp tín hiệu báo cháy hoặc cáp điều khiển, cần kiểm tra:số đôi dây, màn chắn chống nhiễu, dây drain, điện áp, yêu cầu kỹ thuật của thiết bị

Không nên tự thêm hoặc bỏ màn chắn chống nhiễu chỉ dựa trên kinh nghiệm.

Một số hệ thống báo cháy yêu cầu loại cáp cụ thể để bảo đảm tín hiệu ổn định, đặc biệt khi tuyến cáp chạy gần nguồn gây nhiễu điện từ.

Bước 5: Tính tiết diện cáp PCCC

Không có một tiết diện cáp PCCC cố định dùng cho mọi tuyến.

Tiết diện phải được tính từ bài toán điện của chính hệ thống.

Với cáp động lực, cần xem xét tối thiểu: dòng tải thiết kế, khả năng mang dòng của cáp, phương pháp lắp đặt, nhiệt độ môi trường, số lượng cáp đi chung, sụt áp, dòng khởi động của động cơ, khả năng chịu ngắn mạch, thiết bị bảo vệ

Với cáp báo cháy hoặc cáp điều khiển điện áp thấp, cần kiểm tra: điện trở vòng dây, dòng tải, chiều dài tuyến, sụt áp cho phép, yêu cầu của hãng thiết bị

Các tiết diện như 1 mm², 1,5 mm² hoặc 2,5 mm² khá phổ biến trên thị trường, nhưng không nên lấy đó làm căn cứ lựa chọn trực tiếp cho tất cả dự án.

Quy tắc thực dụng là: Chọn tính năng chống cháy theo yêu cầu hệ thống trước, sau đó tính tiết diện theo tải và chiều dài tuyến.

Bước 6: Kiểm tra tiêu chuẩn và hồ sơ kỹ thuật

Trước khi đặt hàng, nhà thầu nên yêu cầu nhà cung cấp gửi bộ hồ sơ đúng với mã sản phẩm và tiết diện dự kiến sử dụng.

Không nên chỉ nhận một catalogue chung cho toàn bộ dòng cáp.

Hồ sơ nên kiểm tra gồm: Datasheet kỹ thuật, catalogue của nhà sản xuất, tiêu chuẩn sản xuất, tiêu chuẩn thử nghiệm, test report, chứng nhận liên quan đến khả năng duy trì mạch, tài liệu thể hiện cấu tạo cáp, điện áp, tiết diện, số lõi, CO, CQ, hồ sơ xuất xứ, hồ sơ chất lượng, các tài liệu khác theo yêu cầu dự án

Một điểm rất quan trọng là test report phải đúng phạm vi sản phẩm.

Không nên mặc định chứng nhận của một cấu tạo hoặc một tiết diện sẽ áp dụng cho tất cả sản phẩm cùng thương hiệu.

Bước 7: Kiểm tra tuyến cáp và điều kiện lắp đặt

Khả năng chống cháy của riêng sợi cáp chưa thể đại diện cho khả năng duy trì hoạt động của toàn tuyến.

Nhà thầu còn phải kiểm tra: Thang cáp, máng cáp, giá đỡ, kẹp giữ, hộp nối, đầu nối, vị trí xuyên tường, vị trí xuyên sàn, giải pháp chèn bịt ngăn cháy

Nếu cáp chống cháy tốt nhưng hệ thống đỡ cáp bị sập khi gặp nhiệt độ cao thì tuyến điện vẫn có thể mất khả năng hoạt động.

Tương tự, nếu vị trí xuyên tường hoặc xuyên sàn không được chèn bịt đúng yêu cầu chịu lửa, khả năng ngăn cháy của cấu kiện cũng có thể bị ảnh hưởng.

Trước khi duyệt đơn đặt hàng, đội kỹ thuật nên thực hiện lại đầy đủ 7 bước trên bằng đúng mã cáp trong BOQ.

Việc kiểm tra trước khi mua luôn đơn giản hơn nhiều so với thay đổi vật tư sau khi tuyến cáp đã thi công.

Bảng chọn cáp PCCC theo từng nhóm hệ thống

Mỗi hệ thống PCCC có yêu cầu khác nhau về số lõi, tiết diện và đặc tính của cáp.

Nhóm hệ thống	Thông tin cần kiểm tra	Lưu ý khi chọn cáp
Báo cháy tự động	Loại mạch, điện áp, chiều dài loop, dòng tải, yêu cầu của hãng	Kiểm tra số lõi, màn chắn, điện trở vòng dây và sụt áp
Chuông, còi, đèn báo cháy	Tổng dòng thiết bị và chiều dài tuyến	Tính sụt áp tại điểm xa nhất
Bơm chữa cháy	Công suất động cơ, dòng định mức, dòng khởi động	Tính khả năng mang dòng, sụt áp và ngắn mạch
Quạt hút khói, tăng áp	Công suất motor, thời gian hoạt động, tuyến cấp điện	Kiểm tra cả cáp và hệ thống đỡ cáp
Điều khiển damper, van	Điện áp điều khiển, dòng thiết bị	Xác định đúng mạch tín hiệu hoặc nguồn
Chiếu sáng sự cố	Nguồn cấp, tải, thời gian hoạt động	Đối chiếu thiết kế thoát nạn và nguồn dự phòng

Hệ thống báo cháy và điều khiển

Đối với hệ thống báo cháy, tiêu chí quan trọng không chỉ là khả năng mang dòng mà còn là:

Điện trở vòng dây
Khả năng truyền tín hiệu
Khả năng chống nhiễu
Yêu cầu của tủ báo cháy

Vì vậy, nhà thầu nên ưu tiên tài liệu kỹ thuật của hãng thiết bị trước khi chốt mã cáp.

Bơm chữa cháy, quạt hút khói và tải động lực

Đây là nhóm tải có công suất lớn hơn và có thể xuất hiện dòng khởi động cao.

Cáp phải được tính toán như một tuyến cấp nguồn động lực hoàn chỉnh trước khi xét thêm yêu cầu về khả năng chịu lửa.

Chiếu sáng sự cố và thiết bị phục vụ thoát nạn

Cần xác định rõ:

Thiết bị sử dụng nguồn tập trung hay nguồn tích hợp
Thời gian cần hoạt động
Vị trí đặt nguồn dự phòng
Cách bố trí tuyến cáp
Yêu cầu của thiết kế thoát nạn

Hồ sơ cáp PCCC nhà thầu nên kiểm tra trước khi đặt hàng

Kết quả thử nghiệm là một trong những căn cứ quan trọng khi kiểm tra hồ sơ cáp chống cháy.

Một bộ hồ sơ vật tư cáp PCCC tốt cần giúp người kiểm tra trả lời được bốn câu hỏi:

Đây là loại cáp gì?
Cáp sử dụng cho điện áp nào?
Cáp đã được thử theo tiêu chuẩn nào?
Kết quả thử có bao phủ đúng cấu hình cáp đang đặt hàng hay không?

Cách đọc chứng nhận và báo cáo thử nghiệm

Khi đọc test report hoặc chứng nhận, nhà thầu nên kiểm tra lần lượt:

Tên nhà sản xuất
Nhà máy sản xuất
Mã sản phẩm
Cấu tạo cáp
Số lõi
Phạm vi tiết diện
Tiêu chuẩn thử nghiệm
Phiên bản tiêu chuẩn
Điều kiện thử nghiệm
Nhiệt độ thử
Thời gian thử
Tác động cơ học hoặc nước nếu có
Đơn vị thử nghiệm
Hiệu lực tài liệu
Mức độ phù hợp với BOQ thực tế

Không nên chỉ kiểm tra xem tài liệu có chữ IEC 60331 hay không.

Cần biết chính xác sản phẩm nào đã được thử và thử theo điều kiện nào.

Khi so sánh hai báo giá cáp PCCC, nhà thầu cũng không nên chỉ so giá theo mét.

Hãy đặt hai bộ datasheet và test report cạnh nhau để kiểm tra sản phẩm nào thực sự phù hợp với hồ sơ kỹ thuật của dự án.

6 lỗi thường gặp khi chọn và thi công cáp PCCC

Không chỉ sợi cáp, vị trí xuyên tường và hệ thống đỡ cáp cũng cần được xử lý phù hợp

1. Nhầm cáp chậm cháy với cáp duy trì mạch

Một cáp đạt IEC 60332 chưa chắc có khả năng duy trì mạch điện khi cháy.

IEC 60332 chủ yếu đánh giá khả năng hạn chế lan truyền ngọn lửa.

Trong khi đó, IEC 60331 liên quan đến khả năng duy trì mạch điện khi chịu tác động của lửa.

2. Cho rằng LSZH đồng nghĩa với chống cháy

LSZH chủ yếu liên quan đến lượng khói thấp và không chứa halogen.

Một cáp LSZH có thể có hoặc không có khả năng duy trì mạch.

Vì vậy, không nên sử dụng từ LSZH để thay thế cho yêu cầu cáp chống cháy.

3. Chọn tiết diện theo dự án cũ

Hai công trình cùng sử dụng hệ thống báo cháy nhưng chiều dài tuyến, thiết bị và tải có thể hoàn toàn khác nhau.

Việc lấy tiết diện từ dự án trước rồi áp dụng cho dự án mới có thể dẫn đến sụt áp hoặc không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

4. Chọn cáp theo số phút quảng cáo

Các thông tin như chịu lửa 90 phút, 120 phút hoặc 180 phút chỉ có ý nghĩa khi biết rõ: Tiêu chuẩn thử nghiệm, nhiệt độ, điều kiện thử, phạm vi sản phẩm

Không nên so sánh hai cáp chỉ dựa trên số phút.

5. Hồ sơ chứng nhận không đúng mã cáp lắp thực tế

Cùng một thương hiệu có thể có nhiều loại cáp với cấu tạo và tiêu chuẩn khác nhau.

Nhà thầu cần đối chiếu: mã cáp, số lõi, tiết diện, cấu trúc, tiêu chuẩn, test report

trước khi nghiệm thu vật tư.

6. Cáp đạt nhưng tuyến cáp không đồng bộ

Một tuyến cáp PCCC chỉ có thể hoạt động đúng thiết kế khi cả hệ thống được triển khai đồng bộ.

Cần kiểm tra cả: Cáp, hệ thống treo, máng cáp, giá đỡ, hộp nối, đầu nối, Firestop, vị trí xuyên tường và xuyên sàn

Đây là lỗi dễ bị bỏ qua trong quá trình thi công.

Câu hỏi thường gặp khi chọn cáp PCCC

Số lõi và tiết diện là hai trong nhiều thông số cần kiểm tra khi lựa chọn cáp PCCC.

Cáp PCCC có bắt buộc phải là LSZH không?

Không phải mọi tuyến cáp PCCC đều mặc định phải sử dụng LSZH.

Việc sử dụng cáp LSZH phụ thuộc vào hồ sơ thiết kế, yêu cầu về khói và khí halogen cũng như tiêu chuẩn áp dụng cho công trình.

Quan trọng hơn, LSZH không thay thế cho yêu cầu về khả năng duy trì mạch khi cháy.

IEC 60331 và IEC 60332 khác nhau thế nào?

IEC 60331 liên quan đến khả năng duy trì tính toàn vẹn của mạch điện trong điều kiện cháy.

IEC 60332 tập trung vào khả năng hạn chế lan truyền ngọn lửa của dây và cáp.

Vì vậy, cáp đạt IEC 60332 chưa chắc là cáp chống cháy có khả năng duy trì mạch.

Cáp báo cháy nên dùng tiết diện bao nhiêu?

Không có một tiết diện duy nhất áp dụng cho tất cả hệ thống báo cháy.

Nhà thầu cần tính toán dựa trên: Chiều dài tuyến, điện trở ruột dẫn, dòng của thiết bị, sụt áp cho phép, yêu cầu của hãng thiết bị

Sau khi xác định tiết diện điện, mới tiếp tục kiểm tra yêu cầu về chống cháy và chống nhiễu.

Cáp PCCC 120 phút có áp dụng cho mọi công trình không?

Không.

Một số quy định có thể yêu cầu cáp duy trì hoạt động trong 120 phút ở những trường hợp cụ thể, nhưng không nên lấy 120 phút làm yêu cầu mặc định cho tất cả công trình.

Nhà thầu phải đối chiếu đúng: loại công trình, hệ thống, tuyến cáp, hồ sơ thiết kế, quy chuẩn áp dụng

CO CQ có đủ để nghiệm thu cáp chống cháy không?

Thông thường là chưa đủ.

CO và CQ chỉ là một phần trong bộ hồ sơ vật tư.

Với cáp có yêu cầu duy trì mạch, nhà thầu nên kiểm tra thêm: Datasheet, Catalogue, tiêu chuẩn áp dụng, test report, chứng nhận phù hợp, phạm vi sản phẩm được thử nghiệm

Hồ sơ cuối cùng phải phù hợp với yêu cầu của dự án và quy định đang áp dụng.

Checklist nhanh trước khi đặt hàng cáp PCCC

Trước khi duyệt vật tư, nhà thầu có thể kiểm tra nhanh 7 nội dung sau:

Đúng hệ thống
Đúng thời gian duy trì mạch
Đúng tiêu chuẩn
Đúng điện áp và số lõi
Đúng tiết diện
Đúng test report
Đúng giải pháp lắp đặt

Nếu một trong bảy nội dung trên chưa rõ, chưa nên chốt vật tư.

Kết luận

Muốn chọn cáp PCCC an toàn và hạn chế phát sinh khi nghiệm thu, nhà thầu nên thực hiện đúng trình tự:

Xác định hệ thống, xác định thời gian duy trì mạch, chọn đặc tính chống cháy, xác định điện áp và số lõi, tính tiết diện, kiểm tra hồ sơ rồi mới kiểm tra điều kiện lắp đặt.

Đừng bắt đầu bằng thương hiệu hoặc giá cáp.

Hãy bắt đầu bằng yêu cầu kỹ thuật của hệ thống.

Một lần kiểm tra đúng từ đầu có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ phải đổi vật tư, sửa hồ sơ hoặc thi công lại tuyến cáp về sau.

Cần tư vấn cáp PCCC cho công trình?

Gửi BOQ, bản vẽ hoặc thông số hệ thống cho KAVIX để được hỗ trợ lựa chọn cáp phù hợp về tiết diện, khả năng duy trì mạch, tiêu chuẩn và yêu cầu kỹ thuật.

KAVIX đồng hành cùng nhà thầu từ bước lựa chọn giải pháp đến chuẩn bị hồ sơ và báo giá cho từng dự án.